Margot Kraneveldt: ‘Als we onze kinderen een woning willen geven, is bouwen in de hoogte onvermijdelijk’

Wethouder Margot Kraneveldt over verdichten in de voormalige groeistad, de bouwopgave in Entree en de bestuurlijke plicht om verder te kijken dan de volgende bouwstart.

Margot Kraneveldt over verdichten, versnellen en de bestuurlijke plicht om verder te kijken dan de volgende bouwstart. Na ruim zes jaar in de Tweede Kamer en twaalf jaar in de Zoetermeerse gemeenteraad stapte zij deze zomer over van controle naar bestuur. Als wethouder van onder meer wonen, duurzaamheid, participatie en toegankelijkheid staat zij voor de opgave de voormalige groeistad door een tweede, veel complexere groeifase te loodsen. ‘We hebben best veel op papier. Nu is het zaak dat mensen zien dat er wordt gebouwd.’

U begon eind juni als wethouder. Wat is de opdracht die u zichzelf voor deze bestuursperiode heeft gegeven?

‘De doorstroming op gang brengen en zorgen dat plannen die nu nog vooral op papier staan, sneller concreet en uitvoerbaar worden, zodat mensen daadwerkelijk resultaten zien. Procedures kunnen vaker parallel lopen. Tegelijk willen we samen met corporaties meer betaalbare woningen bouwen. Mijn rol is partijen verbinden, heldere voorwaarden scheppen en kijken waar de gemeente processen kan versnellen. Maar regie heeft grenzen. We hebben ook het Rijk en de provincie nodig.’

U kent Den Haag én de lokale politiek. Wat neemt u uit die twee werelden mee?

‘Klopt. Ik zit al heel lang in de politiek, maar deze rol is echt anders: nu zit je zelf aan de knoppen. Tegelijk heeft een gemeente niet alles in de hand. Het is aan ons om de voorwaarden te scheppen waarbinnen corporaties en ontwikkelaars kunnen doen waar zij goed in zijn. Ook de lobby richting het Rijk en de provincie is belangrijk. Daarvoor zijn rust, duidelijkheid en een betrouwbaar kader belangrijker dan telkens nieuw beleid.’

Zoetermeer was een groeistad met ruimte, groen en eengezinswoningen. Wat verandert er fundamenteel?

‘De weilanden waarop we complete wijken konden uitleggen, zijn er niet meer. De opgave ligt nu binnen de bestaande stad: verdichten en dus vaker de hoogte in. Dat vraagt gewenning. Als iemand al dertig of veertig jaar uitkijkt op een groene buurt en er komt een appartementencomplex voor de deur, begrijp ik de emotie. Als we onze kinderen ook een woning willen geven, vraagt dat om andere woningen en stedelijkere woonmilieus in Zoetermeer.’

Wat is dan het nieuwe contract met de bestaande stad?

‘Verdichting hoort inwoners ook iets op te leveren. Als er woningen bijkomen, horen de buitenruimte, het groen en de voorzieningen merkbaar mee te verbeteren. Een appartementencomplex kan weerstand oproepen, maar later ook levendigheid brengen of ruimte bieden aan een kind of kleinkind uit de buurt. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid vanaf het begin eerlijk te zijn: er wordt gebouwd, en inwoners krijgen invloed op de ontsluiting, het speelveld, het park en de kwaliteit van de omgeving.’

Zoetermeer wil tot 2040 tienduizend tot twaalfduizend woningen bouwen en onderzoekt verdere groei. Is het aantal leidend?

‘Nee. We hebben die woningen hard nodig, maar aantallen zonder kwaliteit zijn riskant. Aantallen zijn belangrijk, maar de omgeving waarin wordt gebouwd is minstens zo belangrijk. Een ontwikkelaar gaat na oplevering door naar een volgend project; de gemeente blijft verantwoordelijk voor de wijk en de kwaliteit van de leefomgeving. Als over veertig jaar blijkt dat we een versteende buurt hebben gebouwd, zonder levendigheid of veiligheid en met te veel kleine woningen, hebben we het niet goed gedaan. Daarom is het belangrijk nu al na te denken over een veranderende demografie en te voorkomen dat we te veel van hetzelfde maken.’

De grootste bouwopgave ligt in Entree. Waarom komt die ontwikkeling zo moeizaam op gang?

‘Entree is een grote kans, maar ook een buitengewoon ingewikkelde opgave. De gemeente heeft er nauwelijks grond en het gebied kent verschillende eigenaren. Je bent dus afhankelijk van de bereidheid om niet alleen per kavel, maar vanuit één samenhangend plan te werken. De potentie is enorm: 6.250 tot 7.250 woningen, naast werk, een school, een supermarkt en andere voorzieningen, op een zeer goed bereikbare plek.’

Wat kan Entree toevoegen dat Zoetermeer nog niet heeft?

‘Een stedelijk woonmilieu: hogere dichtheid, collectieve voorzieningen, levendige plinten en een andere uitstraling dan de bestaande wijken. Het moet aantrekkelijk zijn voor jongeren die stedelijk willen wonen en voor ouderen die hun eengezinswoning willen verruilen voor een hoogwaardig appartement dicht bij voorzieningen en openbaar vervoer. Tegelijk kan Entree iets betekenen voor Meerzicht en Driemanspolder. Een nieuwe wijk mag de bestaande winkelcentra niet verder verzwakken; de gebieden moeten elkaar versterken.’

Hoe krijgt u marktpartijen met de neuzen dezelfde kant op als de gemeente zelf weinig grond heeft?

‘Met een helder langjarig kader en een sterk team dat voortdurend vraagt: wat kan wél? De markt, en daar reken ik de corporaties ook toe, is gebaat bij rust en duidelijkheid. Niet steeds extra eisen toevoegen of wensen stapelen, maar zeggen: dit is het kader waarbinnen we de komende vijf, tien of vijftien jaar bouwen. We hebben in Zoetermeer al de Permanente Marktdialoog, waarin huurders, corporaties, ontwikkelaars en gemeente elkaar ontmoeten. Die infrastructuur moeten we benutten.’

U zegt: voor iedere woning is eigenlijk ook een baan nodig. Is dat haalbaar?

‘Wonen en werken horen zo veel mogelijk gelijk op te gaan. Dat vraagt een goed vestigingsklimaat en blijvende aandacht. We leggen de rode loper uit voor nieuwe bedrijven en kijken wat er mogelijk is. Met de Dutch Innovation Factory hebben we bovendien een plek waar veel start-ups en jonge mensen samenkomen. Alleen woningen toevoegen is niet genoeg; de economische kracht van de stad hoort mee te groeien.’

Woonbeleid, woningbouw, gebiedsontwikkeling en grondzaken zijn verdeeld over verschillende wethouders. Is dat geen recept voor vertraging?

‘Dat vraagt dat we elkaar vroeg bij plannen en raadsvoorstellen betrekken. We hebben als college uitgesproken dat we samen aan de lat staan voor een merkbaar beter Zoetermeer en elkaar soms iets moeten gunnen. Het volkshuisvestingsprogramma ligt er. We gaan niet wekenlang opnieuw onderhandelen over een procentje betaalbaar meer of minder. Waar verbetering nodig is, doen we dat. Maar de belangrijkste vraag is nu: hoe versnellen we en wat kan ieder vanuit zijn rol bijdragen?’

Waar loopt de woningmarkt sociaal gezien het hardst vast?

‘Bij starters en ouderen. Jongeren willen vaak in Zoetermeer blijven, maar vinden niets betaalbaars, terwijl we hen door de dubbele vergrijzing juist nodig hebben. Daarom onderzoeken we opnieuw instrumenten als een starterslening en Koopgarant, en kijken we naar hun positie in de huisvestingsverordening. Aan de andere kant is er veel meer behoefte aan gelijkvloerse en nultredenwoningen voor ouderen. Als zij doorstromen, ontstaat een hele verhuisketen.’

U noemt heldere kaders. Maar als betaalbaarheid, duurzaamheid, parkeren en kwaliteit echt botsen: wat beweegt dan?

‘Dat verschilt per locatie. Bij een woontoren is de behoefte aan openbaar groen anders dan bij een buurt met tuinen. Op de ene plek kan een andere parkeernorm gelden en kun je meer collectief organiseren. De kunst is vooraf realistische kaders te stellen en niet onderweg alsnog eisen te stapelen. Zoetermeer is in de jaren zeventig rond de auto gebouwd. Inmiddels hebben huishoudens soms twee of drie auto’s. Dat past eenvoudigweg niet overal meer. Daarom is variatie nodig.’

Wat leert u van steden die al langer met hoge dichtheden werken?

‘In Wenen zie je dat sociale huur ook voor middeninkomens toegankelijk kan zijn. Daardoor is het stigma veel kleiner. In Arnhem hebben we gezien hoe sterk versteende straten met groen en waterberging kunnen worden verbeterd zonder de auto volledig te verbannen. Zulke voorbeelden helpen, omdat inwoners dan concreet zien wat een andere inrichting oplevert: verkoeling, spelen, ontmoeting. Een ontmoetingsplek hoeft geen buurthuis te zijn; een goed geplaatst bankje kan al verschil maken.’

U wilt wijken meer in balans brengen. Betekent dat minder sociale huur in buurten waar al veel sociale huur staat?

‘Niet iedere wijk heeft hetzelfde nodig. In een wijk met veel sociale huur kan een ander woningtype of een koopsegment de balans versterken. In een andere wijk kan juist sociale huur worden toegevoegd. Dat vraagt bestuurlijke moed, want soms vraagt een wijk om sloop, een andere manier van bouwen of extra investeringen. De vernieuwing van Palenstein laat zien dat zo’n koers een lange adem vergt, maar ook dat een samenhangende aanpak van woningaanbod, buitenruimte en voorzieningen werkt.’

In Meerzicht wordt die samenhang opnieuw getest. Wanneer merkt een bewoner dat wijkvernieuwing werkt?

‘Als de openbare ruimte schoon, veilig en uitnodigend wordt, het winkelcentrum weer functioneert, woningen worden verduurzaamd en er plekken zijn om elkaar te ontmoeten. Meerzicht is groen en kent veel betrokken bewoners, maar er is ook sociale problematiek en energiearmoede. Dat los je niet met vastgoed alleen op. Fysieke en sociale investeringen horen gelijk op te lopen. Waar de omgeving sleets en verrommeld raakt, neemt ook de trots af.’

Hoe kijkt u naar industrieel, modulair en circulair bouwen?

‘Circulair bouwen staat in Zoetermeer nog in de kinderschoenen. Het hoort nadrukkelijk thuis in de Permanente Marktdialoog. Modulair bouwen kan interessant zijn voor verschillende doelgroepen, zolang het voortraject goed is en de kwaliteit op orde. Tegelijk is flexbouw niet automatisch goedkoper en kiezen corporaties soms liever voor permanente woningen. Ik trek geen partij voor, maar iedereen met een goed en innovatief concept is welkom om te laten zien wat het voor Zoetermeer kan betekenen.’

U spreekt opvallend onbevangen over commerciële ontwikkelaars.

‘Ik ben niet wantrouwig tegenover ontwikkelaars, ook niet tegenover de grote partijen. Daar zit veel kennis van stedenbouw en gebiedsontwikkeling. Er moet bovendien geld verdiend kunnen worden. De publieke taak is om te bewaken dat een project aansluit op wat de stad nodig heeft. We hebben elkaar nodig, maar de gemeente moet ook nee kunnen zeggen als een plan niet past of op lange termijn te weinig kwaliteit biedt.’

Wie hoort u bij participatie nog te weinig?

‘Woningzoekenden, jongeren en mensen met een beperking. Zoetermeer heeft een toegankelijkheidsraad die bij bouwprojecten adviseert, maar toegankelijkheid staat nog niet bij ieder initiatief vooraan. Het is belangrijk om al vroeg in het ontwerp te kijken of woningen niet alleen aan het wettelijke minimum voldoen, maar in de praktijk ook goed toegankelijk en bruikbaar zijn voor mensen met een beperking. Daarnaast onderzoeken we of woningzoekenden via corporaties een vaste stem kunnen krijgen. Jongerenparticipatie is lastig te organiseren, maar juist hun perspectief ontbreekt vaak.’

Wanneer is uw eerste bestuursperiode geslaagd?

‘Als zachte plannen hard zijn geworden en mensen daadwerkelijk bouwkranen zien, vooral in Entree. Maar ook als inwoners van oudere wijken merken dat hun omgeving vooruitgaat: betere woningen, meer groen, een prettige buitenruimte en aandacht voor wie niet in een duur appartement woont. Iedereen heeft recht op fijn wonen, niet alleen mensen met een dikke portemonnee. Het is niet in vier jaar af. Maar aan het einde van deze periode wil ik dat de stad ziet dat het tempo omhooggaat en de kwaliteit meegaat.’

Share